Cliënten­raden bespreken evaluatierap­port Wmcz 2018

Tijdens drie drukbezochte digitale bijeenkomsten, in januari en februari, heeft LOC met cliëntenraden het evaluatierapport Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 van bureau Berenschot besproken en geïnventariseerd wat raden ervan vinden. Het succes van medezeggenschap hangt nu te veel af van de cultuur binnen zorginstellingen, luidt één van de conclusies uit het rapport.

Beluister artikel

Belangrijkste aanbevelingen

Het evaluatierapport van Berenschot over de Wmcz 2018 onderstreept dat de wet weliswaar een stevige juridische basis biedt voor cliëntenraden, maar dat het succes van cliëntmedezeggenschap staat of valt met de bestuurscultuur binnen de zorginstelling. De invulling van medezeggenschap hangt te sterk af van de houding van individuele bestuurders en managers, concluderen de onderzoekers. In het rapport doet Berenschot aanbevelingen aan bestuurders en de wetgever. De aanbevelingen aan bestuurders om de medezeggenschap te versterken zijn onder andere:

• Investeer in scholing voor zowel cliëntenraadsleden als management. Die scholing moet gericht zijn op gelijkwaardige samenwerking en het optimaal benutten van formele rechten.
• Zorg voor professionele, structurele ondersteuning. Er is behoefte aan inhoudelijke, onafhankelijke en deskundige ondersteuning met vaste ureninzet, in plaats van ad-hocoplossingen.
• Zorg ervoor dat het aantrekkelijk is om lid te worden van een cliëntenraad, ook door marktconforme vacatie- en onkostenvergoedingen te bieden.
• Zorg voor tijdige, duidelijke en begrijpelijke informatievoorziening.
• Ondersteun het contact van de cliëntenraad met de achterban. Hierbij mag de privacywetgeving (AVG) niet ten onrechte als belemmering worden gebruikt.

Actieve rol bestuurders vereist

Aan de wetgever wordt de aanbeveling gedaan om bepalingen te verduidelijken en bekendheid te geven aan de wet. De onderzoekers concluderen dat de herziene Wmcz 2018 weliswaar kaders biedt, maar dat het benutten van de mogelijkheden een actieve, welwillende houding van bestuurders vereist en een goed gefaciliteerde, deskundige cliëntenraad. De praktijk laat zien dat dit niet altijd zo is. Daarnaast wordt in het rapport geconcludeerd dat de mogelijkheid tot maatwerk die de wet biedt waardevol is – daar waar het de inspraak versterkt – maar een risico vormt als dit leidt tot het omzeilen van wettelijke verplichtingen.

Raadpleging achterban

Eind januari organiseerde LOC digitale bijeenkomsten samen met Kansplus en de cliëntenkamer van MIND om het rapport met cliëntenraden te bespreken. De opkomst was hoog, zo hoog dat we zelfs een derde bijeenkomst hebben ingelast. Tijdens de bijeenkomsten gaven cliëntenraden aan dat het goede gesprek tussen cliëntenraad en zorgaanbieder om samen op een juiste manier invulling te geven aan de medezeggenschap belangrijk is. En dat de zorginstelling ook het belang moet inzien van het organiseren van tegenspraak.
Op sommige plaatsen functioneert de medezeggenschap erg goed. De vraag hierbij is wanneer en waarom dit goed verloopt. En hoe verhoudt dit goed functioneren zich tot de juiste invulling van de medezeggenschap? Verder werd ook gesproken over de rol van de raad van toezicht en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd rondom de uitvoering van de (lokale) medezeggenschap.

Vergoeding en onafhankelijkheid

Met betrekking tot de faciliteiten en de ondersteuning vroegen cliëntenraden zich af: hoe beoordeel je de hoogte van de (onkosten)vergoeding en hoe verhoudt die vergoeding zich tot je onafhankelijkheid? Zou je hiervoor een vrijwilligersvergoeding kunnen gebruiken? Maar ben je als cliëntenraadslid wel een vrijwilliger? En hoe richt je de onafhankelijkheid van de ondersteuner cliëntenraad goed in? Ook werd nog aangegeven dat de cliëntenraad ook zelf verantwoordelijkheid moet nemen en de mogelijkheden die de wet biedt moet benutten. Daarnaast vinden cliëntenraden dat ze ook moeten stilstaan bij het eigen functioneren en dit van tijd tot tijd moeten evalueren.

Reactie richting ministerie

Na de raadplegingen hebben we samen met andere betrokken cliëntenorganisaties (naast LOC: LSR, MIND, KansPlus en NCZ) een eerste reactie voorbereid richting het ministerie van VWS. Daarbij hebben we de uitkomsten van de bijeenkomsten teruggekoppeld. We hebben benadrukt dat op een aantal punten de wetgever de verwoording van de onderwerpen en processtappen van het advies- en instemmingsrecht kan verduidelijken. Ook hebben we laten weten dat het van belang is om een richtinggevend kader voor de ondersteuning van cliëntenraden op te stellen, waarbij aandacht is voor het profiel, de taken en de onafhankelijkheid van de ondersteuner. Verder hebben we het ministerie meegegeven dat om de medezeggenschap goed in te bedden in de organisatie het belangrijk is om voor zowel de organisatie als de cliëntenraad een aanspreekpunt te hebben binnen de organisatie. Daarnaast moet de onafhankelijkheid van de ondersteuner geborgd zijn. Tenslotte hebben we aangegeven dat de aanbeveling in het rapport met betrekking tot het onderzoeken wat mogelijk is binnen de AVG-kaders om contact te leggen met de achterban te vrijblijvend is.

Hoe verder?

De komende tijd houden we jullie op de hoogte wanneer er ontwikkelingen te melden zijn. Dat doen we via de website, nieuwsbrief, maar ook via de regionale netwerkbijeenkomsten. Ondersteuners van cliëntenraden en functionarissen medezeggenschap worden via het eigen netwerk op de hoogte gehouden.

Dit artikel verscheen in de voorjaarseditie van LOC tijdschrift Zorg & Zeggenschap 2026