Dilem­ma’s bij nieuwe rookregels in de zorg

Geplaatst op 6 september 2021

Hoe moraliserend mogen zorgaanbieders zich opstellen tegenover rokers?

Sinds 1 juli zijn rookruimtes in de zorg verboden. Dat heeft nogal wat gevolgen voor mensen die langdurige zorg nodig hebben én roken. Zij wonen immers in een kamer of appartement wat onderdeel is van een locatie van een zorgaanbieder. Zij zien die plek terecht als een thuis – en niet als een bedrijfspand. Zo kijkt de wetgever wel tegen zorglocaties aan en daarom is het nu niet meer toegestaan om in deze gebouwen een rookruimte te hebben. Wat op het eerste oog een praktische maatregel leek, zorgt in de praktijk voor morele dilemma’s en uitvoeringsvraagstukken.

Met anderen in gesprek over deze en vele andere thema’s?
Doe mee aan de Week van de Medezeggenschap van 4 t/m 8 oktober

Praktische uitvoering

Laten we beginnen met de praktische uitvoering. Door het verbieden van interne rookruimtes moeten mensen die roken nu ergens anders roken. Dat kan buiten – in een binnentuin of buiten de locatie – of op de eigen kamer. Bij beide opties komen praktische bezwaren om de hoek kijken. Als iemand naar buiten moet en daarbij begeleid wordt, is daar een medewerker voor nodig. Een medewerker die misschien nog tig andere dingen te doen heeft, en dus eigenlijk andere prioriteiten wil stellen. Zoals basiszorg verlenen. 

Roken op de eigen kamer vinden verschillende zorgaanbieders maar moeilijk, omdat het potentieel brandgevaarlijk is, en daarom hebben velen een rookverbod in de huisregels opgenomen. Soms kan dat – als mensen niet zelfstandig huren – maar daardoor ontstaat wel een rechtsongelijkheid tussen mensen die zorg krijgen. En alleen vanwege de specifieke financieringsvorm. Zo ontstaat natuurlijk binnen en buiten de zorgaanbieder discussie of wat je wel en niet moet verbieden op praktische gronden. 

Moreel dilemma

Naast de praktische bezwaren zorgt het verbod op rookruimtes ook voor een moreel dilemma wat de komende jaren steeds meer in de (langdurige) zorg gaat spelen: ‘In hoeverre kan en mag je mensen verbieden om te roken? En hoe bepalen we hiervoor grenzen en spelregels?’. Dit dilemma werd heel duidelijk tijdens een recente bijeenkomst met cliëntenraden in de GGZ. De bijeenkomst was bedoeld om de nieuwe regels uit te leggen en welke rol de cliëntenraad hierin heeft. 

Na een korte introductie ontspon het gesprek zich in een heel andere richting: deelnemers uitten zich vooral over de wenselijkheid van roken in een omgeving waar zorg wordt verleend. En welke verantwoordelijkheid de zorgorganisatie heeft om roken te ontmoedigen, juist als mensen zorg nodig hebben. Dat morele dilemma speelt zeker. We streven landelijk naar een rookvrije generatie en weten al decennia hoeveel schade roken veroorzaakt, zowel voor de roker als zijn omgeving. Tegelijk is roken niet verboden en vinden we het over het algemeen belangrijk dat mensen in staat zijn om zelf keuzes te maken. Zelfs als het een zeer sterke verslaving aan nicotine betreft.

Mag een zorgaanbieder het dan helemaal verbieden om te roken? Vanuit het perspectief van medewerkers en andere mensen die niet roken een logische redenering. Tegelijk ontzeg je daarmee rokers een ‘vrije’ keuze en beperkt het voor hen de mogelijkheden om zorg te krijgen op een plek die zij prettig vinden. Dan hebben we het nog niet eens over de complicaties als zo’n verbod wordt ingevoerd terwijl mensen al ergens wonen en zorg krijgen. Het is duidelijk: een makkelijk antwoord bestaat niet.

Aansluiten bij wensen en behoeften

Vanuit de visie Waardevolle zorg pleit LOC voor het aansluiten bij de wensen en behoeften van mensen die zorg nodig hebben. In samenspraak met de medewerker en naasten komt men tot passende zorg. Die ervoor zorgt dat mensen hun leven kunnen leiden op een manier die zij prettig vinden. Tegelijk gaat onze visie uit van gezondheid, waar roken niet direct bij past. Wel kan je beargumenteren dat sommige mensen niet in staat zijn om te stoppen met roken, en het roken soms zelfs bijdraagt aan hun leven. 

Daar tegenover staat de gezondheid en het welbevinden van mensen die niet roken en zorg nodig hebben, en de medewerkers. In hoeverre moeten zij gevrijwaard worden van rook en rokers? Hoe bepaal je dat roken hun gezondheid en werkplezier schaadt? Wie maakt vervolgens de afweging om wel of niet beperkingen op te leggen aan rokers? Hier is geen eenduidig antwoord op. Het vraagt van alle betrokkenen binnen een zorgorganisatie een gesprek over welke omgeving zij willen bieden en aan wie. Op basis daarvan kan je besluiten – natuurlijk met de cliëntenraad en personeelsvertegenwoordiging – wat dat voor beleid en regels betekent. Een generieke regel, zoals een verbod op rookruimtes, past dus eigenlijk helemaal niet in de context van de langdurige zorg. Maar het zorgt nu wel voor een broodnodig gesprek.

Is dit gesprek binnen jouw organisatie al opgestart?
Wat zijn de overwegingen en keuzes die gemaakt worden?
Laat het graag weten via een reactie onderaan dit bericht.

Lees ook: De rol van cliënten­raden inzake de nieuwe rookregels

Download artikel als PDF

Praat mee! (10)

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Carin van der Mey 3 dagen geleden

Verplicht vaccineren mag niet. Dat is in strijd met zelfbeschikking. Waarom geldt dit dan niet voor het willen roken. Waar blijft dan het recht op zelfbeschikking. Ik werk in de GGZ en vanaf 2025 mag daar ook niet meer op het terrein gerookt worden. Men doet alle argumenten af met dat het een wet is en zij die uit moeten voeren.
Volgens mij heeft de Nederlandse GGZ ingestemd met deze wet. De cliëntenraden hebben daar niets in kunnen betekenen of tegen stemmen.
Mag en kan dit allemaal zomaar. Graag zou ik dit punt voor willen leggen aan een rechter. Kan en mag je iemand verbieden te roken, hoe past dit bij vrije keus en zelfbeschikking. 
Het zou mooi zijn als we met een grote groep aankloppen bij de rechter, daarmee staan we sterker.Wie voelt hier voor?

Reageer op dit bericht
Anneke Harte 3 dagen geleden

 GOED IDEE.
Of een handtekening actie?

Reageer op dit bericht
Fons 8 dagen geleden

Ongeveer 1,5 jaar geleden kwam het bestuur van het verpleeghuis met een voorstel voor het rookbeleid. In de cliëntenraad hebben we dit natuurlijk bestudeerd en besproken,  want hier zijn heel wat bewoners die al jarenlang roken en niet van plan zijn te stoppen. We hanteren de regel dat de kamer van de bewoner zijn ‘thuis’ moet zijn,  daar kan hij roken, en in de buitenlucht, op het terras,  als anderen geen bezwaar maken. Wél bevelen we een vlamdovende asbak aan en de zorgverleners houden een oogje in het zeil bij de rookgewoontes.
Bij wat meestal de laatste levensfase is moeten i.v.m. brandgevaar afspraken gemaakt worden,  maar ‘thuis’ blijft thuis waar de bewoner de baas is, mits hij anderen overlast bezorgt of in gevaar brengt. En ja, soms wordt er door de arts een indringend beroep gedaan op gezondere gewoontes,  maar altijd in overleg met de cliënt. 
In de gangen en gezamenlijke ruimtes geldt gelijke monniken gelijke kappen: ook verzorgers en bezoekers mogen daar niet roken. Dat ‘openbare’ leven geldt voor iedereen. 

Reageer op dit bericht
Anneke Harte 8 dagen geleden

Prima geregeld met in achtneming van de wensen en rechten van de zorgvrager.

Reageer op dit bericht
Linda 16 dagen geleden

Ik werk op een gesloten pg afdeling. Zorg op maat, belevingsgerichte zorg is wat in de opleiding er al aardig ingestampt wordt. Er alles aan doen om het de bewoners zo aangenaam mogelijk te maken. Maar als het op roken aankomt telt dat allemaal niet. We moeten onze bewoners letterlijk en figuurlijk in de kou laten staan. Ik vind het in en in triest. 

Reageer op dit bericht
Claire 16 dagen geleden

Teveel roken, teveel drinken, teveel eten, we gaan er allemaal aan voorbij dat we hier met een ernstige vorm van verslaving te maken hebben. We krijgen deze maatregelen opgelegd en van wat ik om mij heen zie zijn er echt veel minder rokers.  Een gezonde leefstijl is nodig om gezond te worden of te blijven. Daar moeten we hard voor werken en als het de ene dag niet lukt lukt het je de volgende dag misschien wel. Het is hier echter geen kwestie van wilskracht dus voel je daar niet schuldig over. Bij de Parnassiagroep pakken wij het stevig aan en bieden mensen een zinvolle tijdsbesteding aan. Het leven wordt er echt leuker op als je de verleidingen kunt weerstaan. Vraag hulp want  als je het alleen doet loopt het meestal op een teleurstelling uit. Lieve groet Claire

Reageer op dit bericht
Hesje B 18 dagen geleden

Zelf ben ik fervent niet-roker. Maar ik vind het echte te ver gaan om mensen die zorgafhankelijk zijn dat dan maar te verbieden. En voor hoeveel zorgvragers (denk ook aan de GGZ) is roken geen verkapte zelfmedicatie? Daar mag je niet zomaar aan voorbij gaan.

Reageer op dit bericht
Anneke Harte 3 dagen geleden

Daar ben ik het helemaal mee eens.
Met name in de psychiatrie zie ik dat het de onrust van de zorgvragers erg verminderd wanneer zij mogen roken.
Ook op de jongeren afdeling waar ik nu werkzaam ben en waar jonge mensen wonen met niet aangeboren hersenletsel ten gevolge van nare ongelukken en ook jonge mensen die moeten leren leven met het vreselijke feit dat door een verschrikkelijke ziekte hun lichaam het stukje bij beetje laat afweten en zij totaal invalide worden tot dat  zelfs de vitale onderdelen het af laten weten.
Jonge mensen dus die toch vaak 40 of meer jaren voor zich hebben van aanpassen, lijden en leren accepteren.
Deze mensen vinden ook vaak enorme troost bij het roken.
Moeten we ze dat in hun eigen woonomgeving gaan verbieden?
Zorgvragers die daartoe nog in staat zijn mogen dan misschien op hun eigen kamer nog roken.
Dat vind ik nu een slecht idee omdat ik roken op een slaapkamer wel heel ongezond vind en het ook lastig wordt om de zorgvragers daar te verzorgen omdat veel verzorgende niet op een kamer willen komen waar gerookt wordt en dat hoeven zij wettelijk gezien ook niet.
Tweedens mogen mensen dan buiten roken.
Zie je dat al voor je bij regen, wind kou en winter?
Kwetsbare mensen buiten laten gaan?
Nog afgezien van de enorme extra tijd die er gaat zitten in het tig maal per dag de mensen te moeten kleden om naar buiten te kunnen gaan.
We lopen ons zelf al voorbij dus die tijd is er gewoon niet.
 
Ik vind het een veel beter idee om te zorgen dat er echt goede rookruimtes komen met efficiente afzuiging van de rook en de rooklucht.
Dan heb je de rokers gecentraliseerd op 1 plek en kan je veel beter toezicht houden en ook de mensen die “vuurgevaarlijk” zijn in de gaten houden.
 
 
 

Reageer op dit bericht
A Harte 18 dagen geleden

Ik ben altijd een niet roker geweest maar ik ben van mening dat al of niet roken iemands eigen keuze is en moet blijven.
Wel kan je wijzen op de risico’s maar ik vind dat het verbieden van roken een verregaande en niet aanvaardbare betutteling is.
Juist vooral voor mensen die binnen een instelling wonen en al zo veel hebben moeten inleveren op het vlak van privacy en eigen keuzes mogen maken, vind ik dat anderen niet het recht hebben de rokers te dwingen tot stoppen.
Het anti-rookbeleid is gewoon een heksenjacht geworden en past mijns inziens niet in een maatschappij waar men pretendeert rekening te houden met iemands recht op zelfbeschikking.
Nogmaals, aangeven dat roken grote risico’s kan geven op vroegtijdig overlijden of het krijgen van akelige ziekten vind ik nog aanvaardbaar.
Het verbieden van roken vind ik niet aanvaardbaar.
Gaan we straks ook mensen verbieden om bergen te beklimmen of para hute te springen?
Wanneer er daar iets niet goed gaat kan dat immers ook de dood tot gevolg hebben?

Reageer op dit bericht
Connie Bremer 18 dagen geleden

Ik ben tegen roken.
Maar wat te doen met bewoners in de Langdurige Zorg, die 86 jaar zijn en al hun leven lang roken?!

Reageer op dit bericht

Deelnemers

Alle deelnemers

Nieuwsbrief

  • * Heb je onze nieuwsbrief eerder ontvangen en je afgemeld? Meld je dan aan via webmaster@loc.nl
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.