“Vertrouwen in de spreek­kamer absolute voorwaarde voor slagen behan­deling”

De actiegroep ‘Vertrouwen in de GGZ’ gaat in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechter over het opeisen van vertrouwelijke gegevens van ggz-cliënten door de Nederlandse Zorgautoriteit. LOC is mede-eiser. Het is ontoelaatbaar dat de privacy van mensen die zorg krijgen, wordt geschonden en het beroepsgeheim van hulpverleners niet langer heilig is.

Beluister artikel

Waar gaat het over?

In de geestelijke gezondheidszorg bestaat sinds een paar jaar een nieuw systeem om behandelingen te vergoeden: het zorgprestatiemodel. Onderdeel daarvan was dat psychiaters en psychologen verplicht vragenlijsten (zogeheten HoNOS+ vragenlijsten) over hun 800.000 cliënten moesten invullen. En deze moesten aanleveren bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De vragenlijsten gaan over sociale en mentale problemen, zoals bijvoorbeeld depressieve gevoelens en seksuele problemen. Met deze informatie wilde de NZa de zorgprestaties van hulpverleners meten en met elkaar vergelijken. Als hulpverleners dat niet deden moesten ze een boete betalen.

Waarom deze rechtszaak?

De actiegroep ‘Vertrouwen in de GGZ’, waarin landelijke organisaties, ervaringsdeskundigen en hulpverleners zich verenigd hebben, kwam meteen in actie omdat deze inbreuk op de privacy van cliënten en op het beroepsgeheim van behandelaren, onacceptabel is. Het aanleveren van informatie uit een medisch dossier aan een landelijke overheidsorganisatie ondermijnt de basis voor een gezonde behandelrelatie die gebaseerd is op vertrouwen. De meest intieme informatie over iemands geestelijke toestand en de problemen die iemand daardoor ervaart, blijven niet langer binnen de spreekkamer. Cliënten kunnen niet meer vrijuit spreken over hun problemen als ze weten dat deze informatie niet veilig bij hun psychiater of psycholoog blijft. Bovendien is uit wetenschappelijk onderzoek gebleken dat de meetmethode ongeschikt is om de prestaties van hulpverleners onderling te vergelijken. Andere landen zijn om die reden juist gestopt met deze methode.

Wie voeren de rechtszaak?

De coalitie van eisers is verenigd onder de naam ‘Vertrouwen in de GGZ’ en bestaat uit psychiaters, psychologen en cliënten in de ggz. LOC Waardevolle zorg, het Platform Burgerrechten en Stichting KDVP zijn als landelijke organisaties eisers in de rechtszaak.

Hoe verliep de rechtsgang?

In 2023 startte de rechtszaak. ‘Vertrouwen in de GGZ’ vroeg om een voorlopige voorziening. Daarmee zou de NZa niet door kunnen gaan met het uitvragen van gegevens totdat de rechter een uitspraak heeft gedaan. De rechter ging daar niet in mee en oordeelde dat de NZa door mocht gaan met het verzamelen van privacygevoelige informatie. Vervolgens probeerde de NZa alle eisers niet ontvankelijk te verklaren. De rechtbank Midden-Nederland was het daar niet mee eens en stelde dat cliënten, hulpverleners en landelijke organisaties deze rechtszaak mogen voeren. Op 23 april 2025 deed de rechtbank uitspraak in deze zaak en stelde de NZa in het gelijk.

Met welke argumenten?

Volgens het vonnis tellen de vragenlijsten die de NZa opeist over ggz-cliënten niet als persoonsgegevens. Hierdoor is er volgens de rechtbank geen sprake van inbreuk op de privacy en worden de inhoudelijke argumenten over de privacy van cliënten en het beroepsgeheim van zorgverleners niet behandeld. Bovendien geeft de rechter aan dat we er geen rekening mee moeten houden dat de gegevens van mensen worden gehackt, omdat dat wettelijk verboden is.

Wat is het vervolg?

‘Vertrouwen in de GGZ’ en daarmee ook LOC vinden de uitspraak van de rechter zeer ernstig. Het gaat hier over mensen die vaak al veel meegemaakt hebben. Bijvoorbeeld seksueel misbruikt zijn en eindelijk hulp hebben durven zoeken. Vertrouwen is een absolute voorwaarde voor het slagen van een behandeling. En het beroepsgeheim is een belangrijk recht voor zowel cliënten als hulpverleners. De kans op een hack waardoor zeer intieme gegevens van 800.000 Nederlanders op straat komen te liggen is reëel. Daarom hebben cliënten, hulpverleners en de drie landelijke organisaties waaronder LOC besloten in hoger beroep te gaan. De inhoudelijke argumenten daarbij zijn inmiddels in een zogenoemde Memorie van Grieven naar de rechtbank gestuurd.

Hoe kan ik helpen?

De NZa heeft diepe zakken. ‘Vertrouwen in de GGZ’, niet. Voor het hoger beroep zijn donaties nodig. Kijk op www.vertrouwenindeggz.nl Of doneer rechtstreeks via Stichting Platform Bescherming Burgerrechten te Amsterdam
NL81 TRIO 0391158937 o.v.v. ‘Vertrouwen in de GGZ’.

Dit artikel verscheen in de voorjaarseditie van LOC tijdschrift Zorg & Zeggenschap 2026