Zorginstellingen zetten stappen naar open deuren, maar zien soms nog obstakels
Steeds meer zorginstellingen willen hun deuren openen zodat cliënten zich vrijer kunnen bewegen. Toch lukt dat in de praktijk nog niet altijd. Dat blijkt uit recent onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), die 113 zorginstellingen bezocht.
De beweging richting ‘open deuren’ sluit aan bij het uitgangspunt van de Wet zorg en dwang: vrijheid is de norm, en beperkingen mogen alleen als het echt niet anders kan.
Vrijheid als uitgangspunt, maar praktijk blijft achter
Volgens de IGJ werken veel organisaties aan beleid om deuren te openen, maar blijft de uitvoering achter. Zorgverleners ervaren spanning tussen veiligheid en vrijheid en voelen zich verantwoordelijk als er iets misgaat.
Ook praktische obstakels spelen een rol, zoals personeelsdruk, bouwkundige beperkingen en zorgen van familieleden over veiligheid.
Tegelijkertijd benadrukt IGJ-hoofdinspecteur Angela van der Putten: “Iedereen wil graag eigen keuzes in het leven kunnen maken. Ook ouderen of andere mensen in een kwetsbare situatie. De ‘kwaliteit van leven’ moet voorop staan. Desnoods met enig risico, maar dan houd je als mens nog wel zo veel mogelijk je eigen regie over je eigen leven. Absolute veiligheid bestaat niet. Daarbij zijn er dilemma’s om te bespreken, zonder beslissingen over beperkingen opgelegd te krijgen.”
Cultuurverandering nodig
De IGJ ziet dat open deuren vooral mogelijk zijn als organisaties een duidelijke visie hebben op vrijheid en medewerkers daarin ondersteunen. Ook kennis van de cliënt, samenwerking met familie en inzet van technologie kunnen helpen.
Vrijheid, veiligheid voorlevensgeluk cliënten
Binnen de actiegroep Vrijheid, Veiligheid en Levensgeluk van de beweging Radicale vernieuwing, een initiatief van LOC, werken zorgorganisaties al zes jaar aan deze cultuurverandering. Renate Pelkman van Radicale vernieuwingsdeelnemer Innoforte: “Het kost best veel communicatie, het gesprek aangaan, de beren die we zien toch maar erkennen en bespreken. Want het is toch snel van: dat kan toch niet, waar zijn we mee bezig?”
Maar het kan wél. Dat laat het actieteam zien, dat vorig jaar de resultaten van het vijfjarig bestaan vierde. Behalve veel communicatie is er moed en ruimte nodig om te kunnen experimenteren. Meer over de ervaringen van de deelnemers lees je in de terugblik van de bijeenkomst ‘5 jaar actieteam Vrijheid, veiligheid voor levensgeluk cliënten’.
De rol van cliëntenraden
Het gesprek over vrijheid en veiligheid zou voortdurend gevoerd moeten worden. Niet alleen binnen zorgorganisaties, maar ook met cliëntenraden en naasten. Cliëntenraden kunnen bij uitstek in dit gesprek de ruimte zoeken om daadwerkelijk aan te sluiten bij wat voor mensen van waarde is. En bewaken dat mensen zoveel mogelijk in vrijheid kunnen leven. Cliëntenraden hebben instemmingsrecht bij voor cliënten geldende regelingen, zoals Wzd-beleid. Specifieke informatie voor raden is te vinden op loc.nl/cr-en-wzd.
Herziening Wet zorg en dwang
De Wet zorg en dwang, die ingevoerd is in 2020, wordt herzien. In het voorjaar van 2025 opende het ministerie van VWS een internetconsultatie om te kunnen reageren op het concept wetsvoorstel. LOC organiseerde een bijeenkomst om input op te halen vanuit cliëntenraden. Deze input vormde samen met de ervaringen van de deelnemers van Radicale vernieuwing de basis van de reactie van LOC. De reactie lees je hier: Reactie LOC op wetsontwerp Wzd en Wvggz – LOC Cliëntenraden
Download artikel als PDFLees meer artikelen over:
Beste Coby,
Het Wet zorg en dwang (Wzd) open deuren beleid betekent niet dat alle deuren vanaf nu open staan. Het betekent wel dat per persoon gekeken moet worden of er een argument is om voor de betreffende persoon die deur niet open te zetten. Dus de deuren staan open, tenzij…. Met andere woorden, er moet gekeken worden of er serieuze risico’s zijn op ernstig nadeel zoals de wet dat noemt, voor die persoon. Ik kan me goed voorstellen dat je het heel spannend vindt dat je man zomaar naar buiten kan. en je omschrijft het serieuze risico van een aanrijding. Die weging moet gemaakt worden in het kader van de Wzd. Er moet in goed overleg een afweging gemaakt worden van de risico’s. In plaats van de deur op slot, moet er gekeken worden naar andere oplossingen die minder ingrijpend zijn. Met andere woorden, de situatie vraagt om een goed gesprek met de betrokken deskundigen.
Je kunt daarbij zijn. Als je dat wilt, kun je ondersteuning krijgen van de cliëntenvertrouwenspersoon Wzd. Die kan met je meekijken en je ondersteunen in de gesprekken over je man.
De cliëntenraad kan adviseren over de praktijk van de Wzd, kijken of de procedures helder zijn en of de procedures ook goed doorlopen worden voor er onvrijwillige zorg wordt toegepast, of de medewerkers voldoende geschoold zijn, enzovoort. Dus op niveau van de instelling kan de cliëntenraad dus zeker meekijken en heeft een serieuze stem.
Hartelijke groet,
Loes den Dulk, adviseur/trainer LOC
Goedendag,
Wet zorg en dwang open deuren beleid.
Ik wil hier graag op reageren.
Mijn man die in een zorgcentrum verblijft, komt regelmatig overdag naar huis. het is vlakbij, maar het vraagt wel het nodige van mij.
Afgelopen week, werd er ’s avonds het was donker aan mijn deur gebeld, een mw. stond met mijn man aan de deur, (hij wist nog wel het huisnummer) zij was enorm geschrokken en huilde. Mijn man had uit het zorgcentrum een rolstoel meegenomen, hij liep midden op de openbare weg, deze mw. zei: ik had hem dood kunnen rijden. Ik vertel dit, omdat mw. Angela van de Putten het over enig risico heeft(Desnoods met enig risico), daar schrik ik van, dat risico is het aanrijden van mijn man, hij is wel het allerliefste wat ik heb. Ook voor de automobilist en de buren is dit enorm belastend. Is het nu niet mogelijk om ’s avonds (wat nu is) de deur niet alleen van buiten af met een digitale sleutel te openen, maar na achten ook van binnenuit, dat is mijn inziens toch geen zorg en dwang. Wilt u mij hierin eens raden. Wat is mijn recht ook vanuit de clientenraad waar ik deel van uit maak. Er valt met de directeur niet over te praten.
Hartelijk dank voor uw aandacht,
Coby Morcus.