In het landschap van welzijn, zorg en hulp verschuift steeds meer verantwoordelijkheid en regie naar inwoners zelf. Samen leven en samen zorgen krijgen een grotere plek. Dat kan schuren. Organisaties proberen, vaak met de beste bedoelingen, beweging te krijgen bij inwoners. Die leven hun leven in hun buurt en doen wat voor hen belangrijk is. Die twee werelden sluiten niet altijd op elkaar aan. Buurtbewoners handelen zelden met de bedoeling bij te dragen aan ‘de transformatie van het zorgstelsel’. Juist wat er in de wijk gebeurt, is de werkelijke verandering. Dat geldt ook voor cliënten en hun naasten. De zorg wordt steeds meer georganiseerd in wijken en buurten. Mensen wonen langer thuis. Hoe zorgen we ervoor dat cliënten niet alleen zorg ontvangen in hun wijk, maar daar ook een stem hebben? Sterker nog; dat zij meedoen als volwaardige buurtbewoners, net als ieder ander.

Sparsessies en landelijke thuiszorgdag

Vanuit LOC zetten Annemarie van de Wal en Willeke Krijgsheld zich samen met andere LOC-collega’s in om de beweging naar zorgzame buurten te versterken en het organiseren van lokale zeggenschap te ondersteunen. De afgelopen anderhalf jaar hebben we onder leiding van LOC-adviseur Tiske Boonstra, daar tijdens sparsessies ‘Zeggenschap naar de wijk/buurt’ met veel cliëntenraden en andere geïnteresseerden over gesproken. Hoe kun je als cliëntenraad een rol spelen in de beweging naar zorgzame buurten?
Tijdens die sparsessies, maar ook tijdens het webinar ‘samen werken aan fijne buurten’ en de landelijke thuiszorgdag, programmaonderdelen in de Week van de Medezeggenschap, zagen we hoe verschillend cliëntenraden omgaan met het thema ‘lokale zeggenschap’. De een zet al flinke stappen, de ander vindt het nog spannend en nieuw.
We hoorden inspirerende voorbeelden: organisaties die letterlijk hun deuren openen, zodat de wijk gebruik kan maken van hun ruimtes. En cliëntenraden die persoonlijk met cliënten in gesprek gaan om te weten wat er leeft en waar behoefte aan is. Ook zijn er raadsleden die de wijk intrekken, bijvoorbeeld de voetbalvereniging bezoeken, om zo verbinding te zoeken met het dorp en het dagelijks leven van mensen.

Unieke positie cliëntenraad

Tegelijkertijd geven andere raden aan dat ze het al druk genoeg hebben met hun bestaande taken en zich afvragen welke rol zij kunnen spelen in dit brede vraagstuk. Begrijpelijk: de formele invloed van cliëntenraden ligt binnen de organisatie; zij behartigen daar belangen, adviseren over beleid en kwaliteit van zorg. Maar juist vanuit die unieke positie kunnen zij bestuurders en professionals inspireren en motiveren om meer oog te hebben voor de wijk en de buurt waarin mensen leven. Door steeds te vragen wat belangrijk is voor cliënten in hun leefomgeving, helpen zij om zorg te verbinden met het dagelijks samenleven. Daar, bij mensen zelf ligt de kiem van lokale zeggenschap en de weg naar een zorgzame samenleving.
Zo dragen cliëntenraden eraan bij dat de mensen om wie het daadwerkelijk gaat meedenken over wat er in hun wijk of buurt nodig is. Daarmee geven ze cliënten een gelijkwaardige plek in hun gemeenschap en ontstaat er meer ruimte voor wijken en buurten om zelf de regie te pakken over wat zij belangrijk vinden.

Meebeslissen over leefomgeving

Vanuit LOC ondersteunen we cliëntenraden bij het stevig vormgeven van deze zeggenschap. We merken dat steeds meer raden niet alleen naar binnen, maar ook naar buiten willen kijken: naar hun buurt of wijk. Wat is daar belangrijk, hoe geven we dat vorm zodat het voor iedereen een fijne plek is om in te leven, en op welke manier kunnen we meebeslissen over onze leefomgeving? Lokale beslissingen over welzijn, zorg en de leefomgeving hebben directe invloed op het dagelijks leven van de mensen die daar wonen. Juist daarom is het zo belangrijk dat cliënten en inwoners zélf een stem hebben in beleid.

Ander samenspel

Er is een nieuwe balans nodig om te komen tot een ander samenspel. Nu bepalen gemeenten en lokale organisaties vaak wat belangrijk is in een wijk en waar het geld naar toe gaat. Inwoners en cliënten worden uitgenodigd voor een bewonersavond of ontvangen een enquête en vervolgens wordt, vaak zonder hen, een plan gemaakt en uitgewerkt.
Invloed uitoefenen op je leefomgeving betekent niet alleen dat je meedenkt over belangrijke kwesties. Het betekent ook verantwoordelijkheid nemen over je leefomgeving en echt zeggenschap hebben. Dit betekent wat voor ieders rol: professionals een stapje terug en inwoners een stap naar voren. Zij zijn tenslotte de mensen die er wonen en leven.