In de jeugdzorg met verblijf vindt sinds jaar en dag structureel, ernstige en langdurige mishandeling en misbruik van kinderen plaats. Dit is bijvoorbeeld uitgebreid beschreven in het onderzoek van Commissie De Winter (2019), uitgevoerd in opdracht van de regering (over de periode 1945-2019). Het onderzoeksrapport draagt de naam ‘Onvoldoende beschermd, geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden’. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat maar een kwart van de ondervraagden nooit in jeugdzorg te maken heeft gekregen met enig fysiek of psychisch geweld. Ook het toezicht van de instanties heeft grote manco’s gekend, aldus het rapport; “doorgaans werd bij geweld niet ingegrepen.” Het rapport biedt dan ook aanbevelingen voor onafhankelijk toezicht. Tot op de dag van het verschijnen van dat rapport wordt het klimaat in met name de gesloten en zwaardere organisaties voor jeugdzorg als onveilig ervaren – zowel door de jeugdigen als de groepsleiding. Via de media horen we geregeld dat het geweld in de jeugdzorg in 2019 niet is opgehouden. Terwijl al lang bekend is hoe dat gestopt kan worden. Hoe is dat mogelijk?

Niet gezien, gehoord en geloofd

Ook in jeugddorp De Glind (gemeente Barneveld) gaat al sinds de oprichting in 1913 veel mis. Tientallen oud-bewoners vertellen in 2022 aan Omroep Gelderland dat zij slachtoffer zijn van ernstige fysieke en geestelijke mishandeling en seksueel misbruik. Een aantal oud-bewoners hadden al contact opgenomen met de verantwoordelijke zorgorganisaties¹, maar voelden zich in dat contact niet gezien, niet gehoord en niet geloofd. De staatssecretaris geeft vervolgens aan geschrokken te zijn van de onthullingen, en dat alle feiten boven tafel moeten komen: ieder kind moet veilig zijn in de jeugdzorg. Pluryn, de grootste zorgaanbieder in De Glind, laat een onderzoek starten. Het rapport met bevindingen is nu verschenen, met de veelzeggende titel: Explosieve Ervaringen: Onderzoek naar kindermishandeling, erkenning & eerherstel van oud-bewoners van “Jeugddorp De Glind”.

Maar de klankbordgroepleden Ada Ritzer en Robert Paunovic zijn niet helemaal ontevreden over het onderzoeksrapport. Ritzer: “Gezien de enorme tegenwerking van de opdrachtgever, hebben we er het maximale uitgesleept.” Ze geven aan dat het er bijvoorbeeld aan heeft bijgedragen dat nu zwart op wit staat, wat er zoal aan misstanden plaatsvond en nog steeds plaatsvindt in het dorp – en hoe bewoners dat ervaren, wat voor impact dat (nog steeds) heeft op hun leven. Maar er is ook vastgelegd wat maakt dat dat überhaupt kan gebeuren, en wat er gedaan kan worden om het te stoppen en te voorkomen. En om te zorgen voor (eer)herstel van de slachtoffers, die nog steeds met de veroorzaakte schade te kampen hebben. Ook het onderzoeksproces en de dynamieken tussen slachtoffers en de zorgaanbieder zijn gedocumenteerd. “Er liggen aanbevelingen, niemand kan er meer omheen,” vertelt Robert Paunovic. “En ik denk dat het voor slachtoffers ook belangrijk is om gehoord en gezien te worden, alleen al in hun ervaring,” vult Ada Ritzer aan.

“Het lag dus niet aan mij”

De oud-bewoonster was zich er tot 2022 niet van bewust dat er zoveel medebewoners met haar niet veilig waren in het jeugddorp. “Ik dacht echt dat het alleen aan mij lag. Dus voor mij was het een openbaring om de uitzendingen van Omroep Gelderland hierover te zien. Toen viel voor mij pas voor het eerst het kwartje: het lag dus niet aan mij. Het was een bevestiging dat ik het niet bedacht had en het realiteit was. Tot die tijd zei ik dingen en dan werd het afgewimpeld of niet naar geluisterd. Op een gegeven moment denk je: ik heb het verzonnen, en probeer je dat weg te stoppen. En dat is iets dat we bij de anderen heel veel teruggehoord hebben. Heel verdrietig dat je hoort dat zoveel kinderen voor en na jou die ellende hebben meegemaakt. En nog steeds.”

Lees verder onder de foto

Ada Ritzer en Robert Paunovic. Foto: AIM Fotografie (Ada Ritzer)

“De houding van de zorgorganisatie die maakte dat de misstanden konden ontstaan, is niet echt veranderd”

Sinds het onderzoek 3,5 jaar geleden van start ging en er veel op tafel gekomen is over wat er anders kan en moet, constateren de oud-bewoners en onderzoekers dat de houding van de zorgorganisatie die maakte dat de misstanden konden ontstaan en voortduren, niet echt veranderd is. Ondanks de intensieve samenwerking blijven ontkenning, afscherming en terughoudendheid leidend (ook archieven met informatie over wat de organisatie wist en (niet) gedaan heeft, werden bijvoorbeeld maar deels onderzocht en niet publiek gemaakt, terwijl er signalen van misstanden in ontdekt zijn). Daarnaast blijft de actie achterwege, die nodig is om ervoor te zorgen dat kinderen van nu en in de toekomst nooit meer met geweld te maken kunnen krijgen. Zonder openheid, gelijkwaardige samenwerking, zelfreflectie en excuses, kan er niet geleerd en duurzaam verbeterd worden, aldus het rapport. En blijven organisatiebelangen belangrijker dan de kinderen en oud-bewoners.

Pluryn heeft eind mei een ‘vijfpuntenplan’ aangekondigd, met concrete vervolgstappen. De oud-bewoners hopen op het beste, maar door alle teleurstellingen geven ze aan: “eerst zien, dan geloven.”