Voor­zorgcir­kels als aanjager van zorgzame buurten

Naar elkaar omzien – dat is de essentie van voorzorgcirkels. In kleine netwerken helpen ouderen elkaar met dagelijkse dingen zoals vervoer, huishoudelijke klusjes, administratie, apotheekbezoek of voorlezen. Het groeiend aantal voorzorgcirkels is nadrukkelijk niet bedoeld om de zorgvraag te pareren. “In een verbonden samenleving is het beroep op de zorg gewoon minder.”

Alphons Fransen was meteen gegrepen. Tijdens de jaarlijkse studiebijeenkomst met bestuur en cliëntenraden van zorgorganisatie Avoord sprak gepensioneerd psycholoog Henk Geene, auteur van het boek ‘Voorzorgcirkels als antwoord op vergrijzing’. “Het was zó inspirerend hem te horen vertellen hoe je als clubje ouderen elkaar kunt helpen en steunen. Hoe de vitalen de meer hulp behoevenden kunnen helpen”, vertelt de voorzitter van de cliëntenraad locatie Kloostergaard, onderdeel van Avoord. Fransen, die samen met zijn echtgenote zelfstandig woont op Kloostergaard, vertelt hoe hij laatst een buurvrouw hielp met een kapotte kastdeur en een andere huurder hielp met het aanvragen van een alarm. “Het is mooi als je elkaars leven aangenamer kunt maken, elkaar kunt helpen. We zijn nu bezig zo’n voorzorgcirkel op te zetten.”

Verbonden samenleving

Een voorzorgcirkel is een kring van zo’n tien tot dertien senioren die elkaar hulp en ondersteuning geven als dat nodig is. Zorg hebben om elkaar en zorg hebben voor elkaar – dat is de essentie van een zogeheten voorzorgcirkel. Het kan gaan om hulp bij administratieve klusjes, vervoer, een luisterend oor, gezelschap of een boodschap. “Voorzorgcirkels zijn niet bedoeld om de problemen in de zorg, zoals personeelstekorten en wachtlijsten, op te lossen”, benadrukt Willemijn Krol, die binnen Nederland Zorgt Voor Elkaar hulp biedt bij het opzetten van een voorzorgcirkel. “Het is steeds duidelijker dat oude systemen niet meer werken. Die zijn nog gebaseerd op wachten tot iemand zorg- en hulpbehoevend is en dan ingrijpen. Terwijl als we met elkaar in dorpen en wijken meer in verbinding samenleven, het veel vanzelfsprekender is dat je naar elkaar omkijkt. Het is een soort bijvangst dat in een verbonden samenleving een minder groot beroep op de zorg wordt gedaan.”

“Iedereen kan bijdragen in een voorzorgcirkel”

Willemijn Krol – Nederland Zorgt Voor Elkaar

Van onderaf

Krol was betrokken bij ‘Positief gezond Almere’ (2023-2027) waarin gemeente, zorg- en welzijnsorganisaties, zorgverzekeraars én burgers veerkracht, gezondheid en samenredzaamheid willen vergroten. Vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA), dat innovatieve oplossingen die de zorg ontlasten stimuleert, kreeg de gemeente daar eind vorig jaar 20 miljoen voor. De ambitie is om 190 voorzorgcirkels te laten ontstaan in Almere. Krol: “Het is mooi te zien dat als het vuurtje gaat branden, dit heel aanstekelijk werkt. Iedereen kan namelijk actief zijn in een voorzorgcirkel. Als je hart klopt voor de ander kun je in buurt of straat zo aan de slag. Deze manier van omzien naar elkaar komt echt van onderaf.”

Mooie setting

Alphons Fransen ging na de inspirerende studiedag, eind vorig jaar, meteen aan de slag. Afgelopen april kwam Nederland Zorgt Voor Elkaar op uitnodiging langs om Avoord-breed een presentatie over voorzorgcirkels te geven. Fransen: “In de locatie Kloostergaard wonen mensen die lichtere zorg nodig hebben en ‘gewone’ huurders door elkaar. Een mooie setting voor een voor zorgcirkel. Op onze etage houden we elkaar sowieso al in de gaten. Op andere locaties van Avoord wonen mensen die complexere zorg nodig hebben in kleinschalige eenheden.”
Fransen vertelt hoe enthousiast de cliëntenraad – hijzelf voorop – was om de interesse te peilen voor zo’n voorzorgcirkel. “Ik heb voor alle leden een samenvatting gemaakt van het boek van Henk Geene. De opkomst bij een avond die we eerder dit jaar hebben georganiseerd voor de bewoners en enkele medewerkers van andere locaties van Avoord (deelnemer aan de radicale vernieuwingsbeweging, red.), viel helaas tegen. Ook op de uitvraag of mensen wat voor een ander zouden willen doen, kwam weinig reactie. In overleg met de locatiemanager, het bestuur en de werkvloer van Avoord, die het initiatief van harte ondersteunen, gaan we het nu professioneler en grootser aanpakken. Met posters, een mooie uitnodiging voor bewoners van honderd appartementen en filmpjes gaan we mensen enthousiast maken. “Met mijn 87 jaar trek ik dit initiatief heel graag. Ik geloof erin.”

Niet dé oplossing

Zorgverzekeraars zoals VGZ en Zilverenkruis ondersteunen de totstandkoming van voorzorgcirkels financieel “Als partner en vanuit gedeelde waarden”, licht Willemijn Krol toe. “Ze stappen erin, omdat ze geloven in een meer verbonden zorgzame samenleving. Voorzorgcirkels zijn ook volgens hen niet per se dé oplossing voor allerlei systeemproblemen in de zorg, maar dragen wel bij aan ontlasting van de zorg. Het is belangrijk dat verzekeraars erin willen investeren, als rentmeester van ons belastinggeld.” Het aantal voorzorgcirkels is inmiddels de driehonderd ruim gepasseerd. Door mensen met elkaar te verbinden ontstaan zorgzame buurten. De cirkels zijn nu vooral nog gericht op ouderen die naar elkaar omzien. Door elkaar te helpen met praktische dingen kunnen mensen langer thuis blijven wonen – met kwaliteit van leven. En natuurlijk kunnen deze netwerken ook intergenerationeel worden, van alle leeftijden. Krol: “Ik vind het een hoopvolle beweging. Mensen willen graag bijdragen, meedoen, van betekenis zijn – dat blijkt elke keer weer. Bovendien is het tijd voor een ander verhaal waarin we niet meer alles van de overheid of een stelsel moeten én willen verwachten. Dat is geen lelijk verhaal over tekorten, schaarste, vergrijzing. Maar een verhaal over samen leven en op elkaar letten, als verrijking van de samenleving. Samen bouwen aan een nieuwe realiteit.”

Webinar Voorzorgcirkels en medezeggenschap

Wil je meer weten over voorzorgcirkels? Tijdens de Week van de Medezeggenschap, op woendag 8 oktober, organiseren we een webinar over Voorzorgcirkels en medezeggenschap. Zowel LOC leden als niet-leden kunnen zich tijdens de Week van de Medezeggenschap gratis inschrijven voor de bijeenkomsten, webinars en cursussen op het programma.

Aanmelden voor de webinar over de voorzorgcirkels kan via: Voorzorgcirkels en medezeggenschap – LOC Cliëntenraden

Ben je benieuwd naar de rest van het programma van de Week van de Medezeggenschap? Bekijk het op www.weekvdmedezeggenschap.nl