5 fundamentele oplossingen jeugdzorg: 3 Versterk de rechtspositie van jongeren en ouders
Dát er problemen zijn in de jeugdzorg is duidelijk. Maar zijn er ook duidelijke oplossingen? LOC Waardevolle zorg vindt van wél. In deze serie geeft LOC Waardevolle zorg 5 fundamentele oplossingen voor de jeugdzorg en roept politici, beleidsmakers en jeugdzorgorganisaties op: ‘Luister naar jongeren, ouders en zorgmedewerkers en werk samen met hen!’ Deel 3: Versterk de rechtspositie van jongeren en ouders.
De rechtspositie van kinderen, jongeren en ouders schiet tekort in de jeugdbescherming. Het is van groot belang om deze zo snel mogelijk te versterken, vindt LOC Waardevolle zorg. ‘Betrek gezinnen actief, erken en respecteer hun rechten.’
De Praktijk
Uit een onderzoek van LOC onder cliëntenraden blijkt dat het recht op inzage in het cliëntdossier een belangrijk gespreksonderwerp is. Cliëntenraden horen dat cliënten een machtsverschil ervaren. “Als een vader iets zegt of schrijft, wordt dit niet zomaar aangenomen. Als een hulpverlener iets zegt of schrijft wel. Cliënten zitten op een andere trede.”
Wat is het probleem?
Ouders, jongeren en kinderen bevinden zich in een kwetsbare positie als ze terechtkomen in een juridische procedure tegenover de staat. Dit zorgt voor spanning en onzekerheid. Ouders, jongeren en kinderen hebben recht op ondersteuning van een onafhankelijk cliëntondersteuner en zij kunnen juridische bijstand krijgen van een advocaat. Ze zijn daar niet altijd van op de hoogte en worden daar niet vanzelfsprekend over geïnformeerd.
Een tweede probleem is dat de kwaliteit van de rapportages die jeugdprofessionals maken dikwijls onvoldoende is. Deze rapportages bevatten belangrijke informatie voor rechters. Maar gezinnen herkennen zich er vaak niet in. Ze geven aan dat de informatie veelal is gebaseerd op aannames en vermoedens van jeugdprofessionals. En niet op feiten. Op basis van rapportages worden echter wél zeer ingrijpende beslissingen genomen. Denk maar aan de uithuisplaatsingen in de Toeslagenaffaire.
Hoe dan wel?
- Betrek gezinnen bij het proces
LOC Waardevolle zorg pleit ervoor dat jeugdprofessionals tijdens het hele proces ouders, jongeren en kinderen blijven betrekken bij het proces. Luister naar hun verhaal, informeer ze over de voortgang van het proces en houd contact. - Zorg voor een goede informatievoorziening en ondersteuning
LOC vindt het essentieel dat gezinnen door jeugdprofessionals geïnformeerd worden over de mogelijkheden die zij hebben om een onafhankelijk cliëntondersteuner in te schakelen of een beroep te doen op juridische hulp: een (jeugd)advocaat. Goede informatie over procedures en de mogelijkheden voor gezinnen tot (juridische) ondersteuning draagt bij aan een sterkere rechtspositie voor gezinnen. - Geef gezinnen mogelijkheden om rapporten te weerleggen
Het is belangrijk dat jeugdprofessionals een duidelijk onderscheid maken tussen feiten, meningen en visies in hun rapportages. Verder moet de mening van ouders, jongeren en kinderen standaard worden meegenomen in procedures. Kinderen die jonger zijn dan 12 jaar hebben eveneens het recht om hun mening te geven en daar moet ‘passend belang’ aan worden gehecht, zo is vastgelegd in het Kinderrechtenverdrag (artikel 12).
LOC wil ook dat ouders, jongeren en kinderen meer mogelijkheden krijgen om feitenonderzoeken van jeugdprofessionals te weerleggen in de rechtbank.
“Zo’n plan is voor jeugdbeschermers een van de vele rapportages, maar voor ouders de wereld.”
Vader Patrick
Zo kan het ook: een goed voorbeeld
‘Een prettig en constructief gesprek’
Vader Patrick maakt deel uit van de cliëntenraad van Jeugdbescherming Gelderland. In een post op LinkedIn vertelt hij dat hij een groot aantal geanonimiseerde plannen van jeugdbeschermers heeft gelezen. ‘We hebben hen geregeld de vraag voorgelegd: wat staat hier nou eigenlijk? Hoe komt dit op ouders over? Dan gaat het over de toon, of te veel vaktaal, of meningen van de ene ouder die in een plan als feiten worden vastgelegd. Zo’n plan is voor jeugdbeschermers een van de vele rapportages, maar voor ouders de wereld. Daar hebben we met elkaar een prettig en constructief gesprek over gevoerd. Binnen Jeugdbescherming Gelderland wordt nu gekeken hoe verbeteringen het best kunnen worden doorgevoerd.’
Gewenst resultaat
‘Volwaardige partners’
Het is belangrijk dat jeugdzorg ouders en jongeren ziet als volwaardige partners’, stelt LOC-adviseur Dennis. Een sterkere rechtspositie voor gezinnen leidt ertoe dat zij op gelijkwaardiger basis samenwerken met professionals. En dat zij beter voor zichzelf kunnen opkomen in juridische procedures. Het resultaat is dat zorg en ondersteuning beter aansluiten bij wat voor jeugdigen en hun ouders waardevol en belangrijk is.
Aan de slag!
Maak werk van de verbetering van de rechtspositie van kinderen, jongeren en ouders! Dat is de oproep van LOC Waardevolle zorg aan alle partijen die betrokken zijn bij de jeugdbescherming: de overheid, rechterlijke macht en jeugdzorgorganisaties.
Wil je weten hoe je dat doet? LOC helpt je graag op weg:
Publicatie: Cliëntenraden over actuele thema’s in de jeugdbescherming en jeugdreclassering in 2020 – LOC Cliëntenraden (clientenraad.nl) Cliëntenraden over actuele thema’s in de jeugdbescherming en jeugdreclassering (LOC publicatie)
Feitenonderzoek bij uithuisplaatsingen – LOC Cliëntenraden (clientenraad.nl) Feitenonderzoek bij uithuisplaatsing
jeugdstem.nl Jeugdstem, organisatie van vertrouwenspersonen voor kinderen, jongeren en (pleeg-)ouders die met jeugdzorg te maken hebben
kinderrechten.nl/verdragstekst Kinderrechtenverdrag
5 fundamentele oplossingen voor de jeugdzorg
Dit is deel 3 van de serie ‘5 fundamentele oplossingen voor de jeugdzorg’. Hieronder lees je meer over de andere oplossingen.
1. Laat kinderen zijn wie ze zijn
Veel kinderen en jongeren voelen continu de druk om ‘de beste versie van zichzelf te worden’. LOC Waardevolle zorg wil dat zij veel meer ruimte krijgen: ‘Geef kinderen de vrijheid om te zijn wie ze zijn.’ Oók als ze professionele hulp nodig hebben.
2. Maak werk van (mede)zeggenschap
Organisaties in de jeugdzorg luisteren niet goed naar de stem van kinderen, jongeren en ouders. LOC Waardevolle zorg roept hen op om de noodzaak van (mede)zeggenschap te erkennen. ‘Werk samen met de mensen om wie het echt gaat, zowel bij de uitvoering als bij het beleid.’
4. Maak werken in de jeugdzorg aantrekkelijk
Er is een grote uitstroom van medewerkers uit de jeugdzorg. Dit moet snel veranderen, vindt LOC Waardevolle zorg. ‘Zorg dat medewerkers hun werk met meer plezier kunnen doen.’
5. Laat leeftijdsgrenzen los
Op de dag dat jongeren 18 worden, vervalt hun recht op jeugdhulp. Een slechte zaak, vindt LOC Waardevolle Zorg. ’Ondersteuning en zorg moeten toegankelijk zijn en blijven voor álle mensen die dit nodig hebben. Verbind daar geen leeftijdsgrenzen aan.’
Lees meer artikelen over:
Beste LOC,
Mijn naam is Willem Schutte. Ik heb in november 2025 een motie ingediend bij het NSC congres getiteld “Versterking van de rechtpositie van gezinnen in het familierecht”. De motie werd met 95% van de stemmen aangenomen. Ik wist destijds niet af van uw bestaan, maar ik wil de motie alsnog aan u voorleggen. Graag hoor ik wat u er van vindt en of u nog suggesties heeft voor wijzigingen. We willen in deze periode van bezinning als NSC graag leren hoe we dienstbaar en dichtbij kunnen zijn voor de burger in de knel!
De motie:
Versterking van de rechtpositie van gezinnen in het familierecht
Constaterende dat:
In het rapport van de commissie toeslagen en uithuisplaatsing (commissie Hamer) een groot aantal problemen werden geconstateerd rond de procedure tot het weghalen van kinderen bij hun ouder(-s) door het jeugdzorgsysteem. Met name staat er in de jeugdzorg dossiers vaak aantoonbaar onjuiste informatie over een gezin. De ouders hebben echter niet de mogelijkheid hier iets aan te doen. Gerechtelijke beslissingen over het gezin worden vervolgens tot in lengte van dagen gedaan op basis van deze onjuiste informatie.
Overwegende dat:
De rechtsbescherming van gezinnen beter verankerd moet worden in de wet.
Spreekt als mening van het congres uit:
Bij de beoordeling door de rechter of kinderen bij hun ouder(-s) moeten worden weggehaald, of, na een scheiding, bij vaststelling van de omgangsregeling of bij een verzoek tot wijziging van de omgangsregeling, moeten ouders, net als bij een strafzaak, in de rechtbank volop de gelegenheid krijgen hun zaak te bepleiten. Zij moeten daarvoor ruim van te voren inzage hebben gekregen in het volledige jeugdzorg dossier en alle andere stukken die ter zitting worden ingebracht. Ook moet het kind zelf mondeling of schriftelijk de gelegenheid krijgen zijn wensen kenbaar te maken.
Net als bij een strafzaak moeten argumenten, getuigenissen, dossiers en bewijsstukken van beide kanten, ouder(-s) en jeugdzorgsysteem, door de rechtbank onpartijdig en goed beargumenteerd worden gewogen. Als de rechtbank afwijkt van de wens van het kind moet hiervoor een solide argumentatie worden gegeven.
Een gezin moet de mogelijkheid worden geboden om een gezinsobservatie te laten maken door een bevoegde psychologische praktijk. Het rapport daarover moet zwaar worden meegewogen bij de gerechtelijke beslissing.
Over enige jaren moet er onderzocht worden of deze nieuwe werkwijze over de gehele linie van de jeugdbeschermingsketen voldoende wordt opgevolgd. Zo niet, dan moeten de verantwoordelijke mensen hiervoor persoonlijk ter verantwoording worden geroepen.
Argumentatie
Hoewel het onderzoek van de commissie Hamer zich beperkte tot kinderen uit gezinnen die slachtoffer zijn van de toeslagenaffaire, constateerde de commissie dat de problemen die ze hierbij tegenkwam waarschijnlijk voortkomen uit de algemene werkwijze van het jeugdzorgsysteem. Dit wordt bevestigd doordat soortgelijke problemen sinds jaar en dag in de media, via advocaten of klokkenluiders
naar buiten komen1,2,3,4,5,6,7,8,9. Een overzicht: Er wordt door de hulpverleners een stempel geplakt op ouders waarna de dossiervorming hierdoor wordt gekleurd4,9,12. Dit kan gelden bij gezinnen, maar ook bij één van de ouders na een scheiding2,14. Dossiers zijn vaak gevuld met onjuiste of onvolledige informatie die ouders in een negatief daglicht plaatsen1,4,5. Opties om dit te corrigeren zijn er nauwelijks, waardoor deze onjuiste informatie tot in lengte van dagen leidend blijft in de beslissingen rond ouders en kinderen, zoals het weghalen van de kinderen of het wijzigen van een omgangsregeling2,10,13,15. B.v. een valse melding van huiselijke twist wordt niet gecorrigeerd zelfs als de ouder kan aantonen dat ze op dat moment in het buitenland was11. Omgekeerd kan het ook voorkomen dat na een scheiding, zorgen van een ouder over hoe zijn/haar ex omgaat met de kinderen geen serieuze aandacht krijgen, met negatieve gevolgen voor het welzijn van de kinderen11,16. Als kinderen worden weggehaald bij hun gezin worden ze hierna in jeugdzorginstellingen vaak het slachtoffer van geweld en seksueel misbruik (Commissie Hamer, zie ook Onvoldoende beschermd, Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg ).
Referenties
1 Gaby en de gruwelijke krochten van het systeem – Dossier Jeugdzorg 2021
2 https://www.npostart.nl/de-hofbar/01-12-2020/POW_047798
3 https://www.npostart.nl/de-hofbar/12-01-2021/POW_04931867
4 https://www.stichtingkog.info/media/KOGnwsbrf4-2014_20141101.pdf
5 https://www.trouw.nl/home/kinderen-klagen-jeugdzorg-aan~ad463ccb/
6 Jeugdbeschermers bedreigd: voorkomen is beter dan genezen – Advocatenkantoor Erkens – Den Haag
7 Jeugdzorg moet op de schop, en snel ook – Sociale Vraagstukken 2021
8 De tranen van Jennifer kregen de Boxtelse gemeenteraad stil: ‘Jeugdzorg pakte alles af’ – Omroep Brabant 2018
9 www.llmlegal.nl/…amengevat/
10 Kritisch rapport stilgehouden over fouten in jeugdzorg, NRC 24062021
11 Ook de rechter verdwaalde in de jungle van de jeugdrechtspraak, NRC 08102021
12 www.npodoc.nl/…eders.html
13 Raad voor de Kinderbescherming lijkt wel de baas van de kinderrechters – Advocatenkantoor Erkens – Wateringen / Wateringse Veld / Den Haag (eadvocaten.nl)
14 Knokken om de kinderen kost miljoenen, FtM 13 februari 2021
15 Ouders kunnen bij de kinderrechter niet rekenen op een eerlijk proces, FtM 9 januari 2025
16 https://www.raadvoorrechtsbijstand.org/actueel/sociaal-advocatuur-in-beeld/ine-avontuur/ 2023